Adnoddau

Gwyddor Ymddygiad Ar Waith: Uned Gwyddor Ymddygiad (BeSci) Iechyd Cyhoeddus Cymru – Cynnydd tuag at Effaith 2025–26

Mae’r adroddiad effaith hwn ar gyfer staff Iechyd Cyhoeddus Cymru, a rhanddeiliaid sy’n gweithio ar draws system iechyd y cyhoedd ehangach Cymru. Mae’n nodi’r ystod o waith y mae’r Uned Gwyddor Ymddygiad wedi’i wneud yn ystod 2025-2026, gan ganolbwyntio ar gynnydd yr Uned yn erbyn y meysydd a amlinellir yng Nghynllun Galluogi Gwyddor Ymddygiad Cymru. Mae’n cydnabod y partneriaid sydd wedi gweithio gyda’r Uned, yn rhoi mewnwelediad i’r rhai sy’n ystyried cydweithio yn y dyfodol, ac yn myfyrio ar gyfraniad gweithgareddau ar y cyd tuag at gymhwyso gwyddor ymddygiad er gwell iechyd a thegwch.

Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus: Amgylcheddau bwyd ac ymddygiadau maint dognau yng Nghymru

Deall amgylcheddau bwyd ac ymddygiadau o ran maint dognau yng Nghymru

Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau o arolwg trawstoriadol o 1,460 o bobl 16 oed a hŷn sy’n byw yng Nghymru, a gynhaliwyd drwy banel poblogaeth Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus (TTPH). Roedd y sampl yn gynrychioliadol yn fras o bobl sy’n byw yng Nghymru. Roedd yr arolwg yn archwilio’r mathau o brif brydau bwyd sy’n cael eu bwyta, ymddygiadau amser cinio pan fydd pobl i ffwrdd o’r cartref, ymddygiadau o ran gorffen prydau bwyd, ac ymddygiadau ac agweddau tuag at faint dognau. Nododd dadansoddiad yn ôl nodweddion cymdeithasol-ddemograffig grwpiau poblogaeth sy’n fwy tebygol o fod mewn perygl o ymgymryd ag ymddygiadau sy’n gysylltiedig â byw gyda gorbwysau a gordewdra. Y grwpiau hyn oedd oedolion ifanc, gwrywod, pobl sy’n byw mewn ardaloedd mwy difreintiedig, a’r rhai sy’n ystyried eu hunain yn drymach. Mae angen mwy o weithredu i fynd i’r afael â’r hyn sy’n ysgogi’r ymddygiadau hyn.

Sefydliadu asesu’r effaith ar iechyd. Adolygiad cwmpasu systematig a datblygu fframwaith cysyniadol disgrifiadol

Yn ddiweddar, cyhoeddodd Liz Green a Kathryn Ashton o Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (WHIASU) erthygl o’r enw ‘Institutionalisation of health impact assessment. A systematic scoping review and development of a descriptive conceptual framework’ yn y cyfnodolyn Impact Assessment and Project Appraisal.

Y papur yw’r fframwaith ymarferol cyntaf i’r maes/gwladwriaethau/sefydliadau eraill ei ddefnyddio i fesur pa mor aeddfed ydynt (ai peidio) o ran HIA. Mae’n tynnu sylw at y galluogwyr a’r rhwystrau a’r 4 cam allweddol o sefydliadu HIA, sef: eirioli, mabwysiadu, gweithredu ac yn olaf, sefydliadu. Mae’r rhain wedi’u mapio yn erbyn ‘wal sefydliadu’ ymarferol sy’n cynnwys y gweithgareddau, y ffactorau a’r hwyluswyr hanfodol y mae eu hangen ar gyfer sefydliadu AEI. Gall gwladwriaethau a sefydliadau eraill ddefnyddio’r rhain i fesur eu hunain yn eu herbyn er mwyn nodi pa mor aeddfed ydynt (ai peidio) o ran y llwybr at sefydliadu a’r ffactorau hollbwysig sydd ganddynt ar hyn o bryd neu’r rhai y mae angen iddynt ymdrechu amdanynt.

Cymuned Gwyddor Ymddygiad yng Nghymru Arolwg 2025

Ffeithlun sy’n crynhoi canfyddiadau arolwg Cymuned Gwyddor Ymddygiad Cymru. Mae hyn yn cynnwys mewnwelediadau i’r mathau o randdeiliaid sy’n ffurfio’r ‘Gymuned’, y rhesymau dros gymryd rhan, a sut mae hyn yn trosi i ‘effaith’.

Lle i ffynnu: Creu cartrefi iachach i blant a theuluoedd mewn tlodi ledled Cymru

Mae cartrefi iach yn floc adeiladu sylfaenol ar gyfer llesiant, cyfle, a dechrau teg mewn bywyd. Er hynny, mae gormod o deuluoedd ledled Cymru yn dal i fyw mewn tai sy’n oer, yn llaith, yn ansicr, yn orlawn, neu’n anfforddiadwy. Gall yr amodau hyn gael effaith dwys a pharhaol ar iechyd corfforol a meddyliol plant, eu canlyniadau addysgol, a’u cyfleoedd hirdymor mewn bywyd.
Mae’r cyhoeddiad hwn yn dwyn ynghyd lleisiau teuluoedd sy’n byw mewn cartrefi afiach. Mae’n cynnwys tystiolaeth a mewnwelediadau gan randdeiliaid i lywio polisi, meithrin dealltwriaeth gyffredin a chyfannol o “gartrefi iach,” ac yn tynnu sylw at enghreifftiau a datrysiadau ymarferol sy’n dangos sut y gall tai hyrwyddo iechyd a llesiant i bawb yng Nghymru.

Sut mae tymheredd y cartref yn effeithio ar iechyd a llesiant mewn aelwydydd incwm isel: Tystiolaeth o fonitro tymheredd a phrofiad bywyd

Mae’r briff hwn yn cyflwyno profiadau 15 o unigolion sy’n byw mewn aelwydydd incwm isel. Mae’n tynnu ar fonitro tymheredd dan do gwrthrychol a chyfweliadau sy’n archwilio ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o ganllawiau tymheredd dan do iach ac effeithiau tymheredd y cartref ar iechyd a llesiant.

Camdriniaeth ac adfyd o fath arall ymhlith oedolion hŷn sy’n byw yn y gymuned yng Nghymru: cysylltiadau ag iechyd a llesiant

Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau arolwg cenedlaethol o gartrefi oedolion 60 oed a hŷn yng Nghymru. Roedd yr arolwg yn holi am amrywiaeth o brofiadau niweidiol a brofwyd ar ôl i’r cyfranogwyr gyrraedd 60 oed. Ymhlith y profiadau hyn oedd dod i gysylltiad â cham-drin, teimlo’n unig neu’n ynysig yn gymdeithasol, trafferthion ariannol, ddim yn gallu cael mynediad at ofal iechyd neu ofal cymdeithasol, a theimlo wedi’u llethu gan gyfrifoldebau gofalu. Mae’r adroddiad yn archwilio’r cysylltiad rhwng y pum profiad hyn ac iechyd a llesiant y cyfranogwyr, gan gynnwys iechyd gwael wedi’i hunan-raddio, defnyddio alcohol a thybaco, iechyd meddwl, boddhad bywyd a phrofiad o ragfarn oed. Mae’n canfod bod gan gamdriniaeth, teimlo’n unig neu’n ynysig yn gymdeithasol a thrafferthion ariannol yn ddiweddarach mewn bywyd gysylltiad annibynnol ag iechyd gwaeth.

Mewnwelediadau Iechyd Rhyngwladol: Atal Dementia

Mae’r adroddiad hwn, Mewnwelediadau Iechyd Rhyngwladol, yn archwilio tystiolaeth fyd-eang ynghylch atal dementia a phwysigrwydd cefnogi iechyd yr ymennydd drwy gydol bywyd unigolyn.

Mae’r adroddiad yn adolygu’r arferion gorau yn rhyngwladol ac yn tynnu sylw at ddulliau llwyddiannus mewn gwledydd sy’n cynnwys y Ffindir, Japan, De Corea, Uruguay, a’r Deyrnas Unedig.

Negeseuon allweddol:

Nid yw dementia yn rhan anochel o heneiddio. Gallai mynd i’r afael â’r ffactorau risg y gellir eu haddasu drwy gydol bywyd unigolyn atal hyd at 45% o’r achosion. Mae gwaith atal effeithiol yn gofyn am gamau gweithredu integredig ar dair lefel:

1. Mae ymyriadau mewn perthynas â newid ymddygiad ar un elfen yn parhau’n seiliau hanfodol, ac yn targedu ffactorau risg unigol fel anweithgarwch corfforol, ysmygu, ynysigrwydd cymdeithasol, camddefnyddio alcohol a cholli clyw neu olwg heb ei drin.

2. Mae ymyriadau mewn perthynas â nifer o elfennau sy’n targedu ffactorau risg lluosog, wedi’u clystyru, yn cynrychioli’r strategaeth fwyaf addawol.

3. Mae mesurau strwythurol ar lefel y boblogaeth fel polisïau ariannol, deddfwriaeth, cyfyngiadau marchnata, ac addasiadau amgylcheddol yn hanfodol i ategu dulliau sy’n seiliedig ar ffordd o fyw.

Newyddion Gwyddor Ymddygiad Chwefror 2026 | Rhifyn 06

Mae’r chweched rhifyn o e-fwletin Newyddion Gwyddor Ymddygiad yn cynnwys cyngor, astudiaethau achos ac adnoddau ar ddatblygu cyfathrebiadau sydd wedi’u llywio gan ymddygiad.

Rheoliadau Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd (Cymru) 2025: Canllaw i gyrff cyhoeddus yng Nghymru

Mae’r canllaw hwn yn rhoi cymorth cam wrth gam i gyrff cyhoeddus sy’n gorfod cynnal Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd o dan reoliadau Cymru. Mae’r canllaw yn:

• Egluro’r gofynion cyfreithiol a phryd mae angen Asesiad o’r Effaith ar Iechyd.
• Nodi proses glir i’w dilyn, o’r dechrau i’r diwedd.
• Yn cynnwys offer ymarferol, templedi, ac enghreifftiau i helpu i sicrhau cydymffurfiaeth a thryloywder.

Mae’r canllawiau hyn wedi’u cynllunio i’ch helpu i ddeall y Rheoliadau, ond ni ddylid eu trin fel esboniad cynhwysfawr na llawn o’r gyfraith yn y maes hwn. O 6 Ebrill 2027 ymlaen, cyfrifoldeb y sefydliadau a’r unigolion perthnasol yw sicrhau eu bod yn cydymffurfio.

Dylech chi bob amser wirio’r ddeddfwriaeth lawn ac ystyried cael cyngor cyfreithiol neu broffesiynol annibynnol os ydych chi’n ansicr ynghylch eich rhwymedigaethau.

Asesiad o’r Effaith ar Iechyd: Canllaw ymarferol ar gyfer arferion gorau gwirfoddol yng Nghymru

Mae’r canllaw hwn wedi’i gynllunio ar gyfer sefydliadau ac ymarferwyr sy’n dymuno cynnal Asesiad o’r Effaith ar Iechyd o’u gwirfodd fel rhan o arfer da. Mae’r canllaw yn:
• Annog y defnydd rhagweithiol o Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd, gan ddilyn yr arfer gorau, i gryfhau’r broses o wneud penderfyniadau ac o ystyried anghydraddoldebau.
• Nid yw wedi’i gyfyngu i benderfyniadau strategol yn unig, mae’n addas ar gyfer ystod o benderfyniadau.
• Mae’n amlinellu’r broses o gynnal Asesiad o’r Effaith ar Iechyd ynghyd â dulliau hyblyg y gallwch eu haddasu i brosiectau, polisïau neu gynlluniau o unrhyw raddfa.
• Mae’n hyrwyddo dull cyfranogol trwy ymgysylltu â rhanddeiliaid i nodi ystod eang o effeithiau cadarnhaol a rhai anfwriadol negyddol.

Asesu’r Effaith ar Iechyd (HIA): Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Ehangach Iechyd a Llesiant

Mae’r Canllaw Gwirfoddol yn disodli’r ddogfen flaenorol, sef: Asesu’r Effaith ar Iechyd: Canllaw Ymarferol, a gynhyrchwyd gan WHIASU yn 2012, ac mae’n amlinellu camau arferion gorau ar gyfer cynnal HIAs gwirfoddol.

Asesu’r Effaith ar Iechyd (HIA): Taflen Cofnodi Sgrinio

Gellir defnyddio’r daflen cofnodi sgrinio ar Gam Sgrinio’r broses HIA i helpu i arwain a chofnodi’r trafodaethau. Dylid ei defnyddio ochr yn ochr â’r adnodd Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Ehangach Iechyd a Llesiant.

Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/

Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.

Asesu’r Effaith ar Iechyd (HIA): Templed cwmpasu

Dylid defnyddio’r adnodd hwn yn ystod cam Cwmpasu’r broses HIA. Darperir nodiadau canllaw ar ddiwedd yr adnodd hwn i gefnogi’r gwaith o gwblhau’r cam hwn. Yn ddelfrydol, dylai mwy nag un unigolyn gwblhau’r cam cwmpasu.

Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/

Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.

Asesu’r Effaith ar Iechyd (HIA): Enghraifft o agenda gweithdy cyfranogol

Dyma enghraifft o agenda i’w defnyddio wrth gynnal gweithdy cyfranogol ar gam Sgrinio neu ar gam Arfarnu’r HIA.

Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (HIA): Templed Cofnodi’r Gweithdy Cyfranogol

Gellir defnyddio’r templed hwn ar y Cam Arfarnu Tystiolaeth o’r broses HIA i helpu i gofnodi trafodaethau yn ystod gweithdy cyfranogol. Dylid defnyddio hwn ochr yn ochr â’r adnodd Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Ehangach Iechyd a Llesiant.

Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/

Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.

Y Rheoliadau Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd (Cymru) Newydd: Fframwaith ar gyfer Hyrwyddo Tegwch Iechyd yng Nghymru

Mae Platfform Datrysiadau Tegwch Iechyd Cymru (WHESP) wedi cyhoeddi Blog Sbotolau newydd sy’n archwilio sut y bydd Rheoliadau Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (Cymru) yn trawsnewid gwneud penderfyniadau strategol a chryfhau tegwch iechyd ledled Cymru.

Lles ariannol fel sylfaen adeiladu ar gyfer iechyd

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi gweithio ar y cyd ag aelodau o Grŵp Llywio’r Cynllun Cyflenwi Llesiant Ariannol ar gyfer Cymru, gan gynnwys y Gwasanaeth Arian a Phensiynau a Llywodraeth Cymru, i nodi’r cysylltiadau rhwng arian a chanlyniadau iechyd yng Nghymru. Mae llesiant ariannol yn un o flociau adeiladu allweddol iechyd a llesiant pobl oherwydd y gall arwain at straen cronig sy’n niweidiol i’n hiechyd corfforol a meddyliol pan fydd pobl yn pryderu am arian. Yma rydym yn tynnu sylw at bwy sy’n cael eu heffeithio fwyaf gan y materion hyn a sut y gall dull iechyd y cyhoedd wella iechyd a llesiant ariannol hirdymor.

Unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru: Safbwynt iechyd cyhoeddus

Cydnabyddir fwyfwy fod unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn heriau iechyd y cyhoedd. Nod yr adroddiad hwn yw cyflwyno unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru o safbwynt iechyd cyhoeddus. Mae wedi’i fwriadu ar gyfer gweithwyr proffesiynol, y rhai sy’n llunio polisïau ac unigolion eraill sy’n gweithio’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol ym maes cysylltiad cymdeithasol ac mae’n cynnwys data a thystiolaeth ar: gyffredinrwydd unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru a’r grwpiau poblogaeth yr effeithir arnynt fwyaf; ffactorau sy’n cynyddu’r risg o unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol; effeithiau ar iechyd a llesiant; tystiolaeth ar atebion; enghreifftiau o arfer da ledled Cymru; a meysydd allweddol i weithredu arnynt yn y dyfodol.

Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus Hydref 2025 Canfyddiadau Arolwg Panel

Mae Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus yn banel cynrychioliadol genedlaethol o drigolion Cymru a sefydlwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru i alluogi ymgysylltu rheolaidd â’r cyhoedd i lywio polisi ac arferion iechyd y cyhoedd. Mae’r panel wedi’i ddylunio i fod yn gynrychioliadol yn fras o boblogaeth Cymru yn ôl oedran, rhyw, amddifadedd, ethnigrwydd a bwrdd iechyd. Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau arolwg mis Hydref 2025 sy’n ymdrin â: Ffynonellau Gwybodaeth Iechyd, Polisi Iechyd, Iechyd a Llesiant ar ôl Beichiogrwydd, Rhagfarn ar sail Oedran ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol Rhifyn 9: Chwefror 2026

Mae Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol y Ganolfan Ryngwladol Cydlynu Iechyd (CRCI) yn hyrwyddo ac yn rhannu newyddion, digwyddiadau a mentrau rhyngwladol gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt.

Cafodd y cylchlythyr ei dreialu ym mis Mai 2023, ac fe’i cyhoeddir yn chwarterol ers hynny.

Gweler y rhifyn diweddaraf yma.

Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (HIA) Cyfranogol Cyflym o Gyflwyno Rhaglen Sgrinio Canser yr Ysgyfaint Genedlaethol yng Nghymru

Cynhaliwyd yr adroddiad Asesu’r Effaith ar Iechyd (AEI) hwn gan Dîm y Prosiect Sgrinio Canser yr Ysgyfaint, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o bob cwr o’r GIG, a gefnogwyd gan Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (WHIASU), drwy hwyluso gweithdy cyfranogol AEI. Sefydlwyd tîm y prosiect ym mis Ebrill 2024 ac fe gafodd yr adroddiad terfynol ei gyhoeddi ym mis Medi 2025. Canolbwyntiodd yr AEI cyfranogol cyflym ar gasglu gwybodaeth a mewnwelediad rhanddeiliaid Cymru i’r cynlluniau arfaethedig i gyflwyno rhaglen sgrinio canser yr ysgyfaint genedlaethol o safbwynt defnyddwyr y gwasanaeth a’r rhai sy’n ymwneud â darparu’r gwasanaeth.

Mae’r adroddiad hwn yn rhoi cefndir i’r prosiect ac i’r AEI ei hun, cyn edrych ar y gweithdy AEI Cyfranogol a gynhaliwyd ym mis Hydref 2024 yn fanylach. Mae’n dangos pa grwpiau poblogaeth a nodwyd a’r penderfynyddion iechyd yn unigol, gan ddefnyddio rhestrau gwirio Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Iechyd WHIASU. Mae’r adroddiad yn awgrymu y gallai’r Rhaglen Sgrinio Canser yr Ysgyfaint Genedlaethol fod o fudd mawr i boblogaeth Cymru, drwy nodi canserau’r ysgyfaint yn gynnar a thrwy hyrwyddo gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu mewn ffordd integredig. Yn ogystal â hyn, mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at y gwaith sy’n rhaid ei gwblhau i sicrhau bod rhaglen sgrinio hygyrch a theg yn cael ei chyflwyno.

Dyfeisiau mewnanadlu mwy diogel: Asesiad o’r Effaith ar Iechyd cyflym o gynllun peilot lleihau niwed i bobl sy’n ysmygu crac cocên

Mae’r astudiaeth hon yn archwilio sut y defnyddiwyd Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (AEI) i werthuso rhaglen beilot lleihau niwed arfaethedig yng Nghymru sy’n darparu dyfeisiau mewnanadlu mwy diogel (SIDs) i bobl sy’n ysmygu crac cocên, grŵp sy’n wynebu risgiau iechyd sylweddol ac sydd heb wasanaethau lleihau niwed wedi’u targedu. Drwy ymgysylltu â rhanddeiliaid, gan gynnwys pobl â phrofiad bywyd, nododd yr AEI fanteision posibl megis llai o risg o heintiau, defnydd mwy diogel o offer, ac ymgysylltu gwell â gwasanaethau, ochr yn ochr â heriau fel pwysau ar adnoddau a phroblemau mynediad.

At ei gilydd, mae’r canfyddiadau’n tynnu sylw at y ffaith y gallai peilot SID helpu i leihau anghydraddoldebau iechyd a stigma, gan ddangos gwerth AEI wrth lunio ymyriadau iechyd y cyhoedd cynhwysol, sy’n seiliedig ar dystiolaeth ac arwain gweithredu a gwerthuso yn y dyfodol.

Adeiladu Cymru Heb Drais Defnyddio Gwyddor Ymddygiad i Weithredu Dull Iechyd y Cyhoedd

Mae’r naratif arloesi cymdeithasol hwn yn cyflwyno sut y cydweithiodd y Tîm Atal Trais a’r Uned Gwyddor Ymddygiad ar ddatblygu cynllun gweithredu ar gyfer Fframwaith Cymru Heb Drais (2023). Drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad—ac yn benodol y model COM-B—bu’r Tîm Atal Trais yn gweithio gyda gweithwyr proffesiynol ar draws sectorau i archwilio’r hyn sy’n cefnogi ac yn dylanwadu ar eu gallu i wreiddio naw egwyddor atal trais y fframwaith mewn ymarfer bob dydd.

Mae’r erthygl yn amlinellu mewnwelediadau allweddol i’r ymddygiadau, y rhwystrau a’r hwyluswyr a nodwyd gan ymarferwyr. Mae hefyd yn tynnu sylw at sut y gall deall galluogrwydd, cyfle a chymhelliant gryfhau mabwysiadu dull iechyd y cyhoedd ar draws sectorau. Mae hefyd yn myfyrio ar sut y gwnaeth y broses hon helpu’r Tîm Atal Trais i egluro ei rôl yng nghyd-destun y dirwedd atal ehangach yng Nghymru, gan gefnogi cydlynu a defnyddio adnoddau’n fwy effeithiol.

Ymgysylltu â menywod mewn ymchwil iechyd a chyfiawnder: Dull amlasiantaethol gogledd Cymru

Mae’r naratif arloesi cymdeithasol hwn yn cyflwyno model ymchwil cydweithredol, sy’n ystyriol o drawma, wedi’i gynllunio i ymgysylltu â menywod sydd mewn perygl o gael cyswllt â’r system cyfiawnder troseddol yng ngogledd Cymru. Mae’r naratif yn manteisio ar ymchwil empirig a gynhaliwyd yn wreiddiol gan y Women’s Justice Blueprint a Hyb ACE Cymru, a archwiliodd iechyd corfforol a meddyliol menywod, eu camddefnydd o sylweddau, a’r rhwystrau y maent yn eu hwynebu wrth geisio cymorth. Mae’r naratif hwn yn ail-lunio’r gwaith hwn drwy lens methodolegol, ac yn dangos sut y gwnaeth dulliau arloesol, amlasiantaethol alluogi dealltwriaeth a chyfranogiad dyfnach.

Drwy ddangos sut y gall seilweithiau ymchwil cydweithredol wella ansawdd y data, mynediad a llais, mae’r naratif hwn yn dangos sut y gall arloesedd methodolegol gefnogi ymatebion mwy effeithiol a chynhwysol tuag at iechyd a chyfiawnder ar gyfer menywod.

Ymgysylltu â Dynion fel Gwyliedyddion Rhag-gymdeithasol mewn Lleoliadau Bywyd Nos: Mewnwelediadau Ymddygiadol ar gyfer Atal Aflonyddu Rhywiol

Mae’r erthygl hon yn archwilio sut y gellir cefnogi dynion yn effeithiol i ymyrryd fel gwyliedyddion rhag-gymdeithasol mewn digwyddiadau o aflonyddu rhywiol yn economi nos de Cymru. Gan ddefnyddio cyfweliadau a grwpiau ffocws gyda dynion 18–54 oed, datblygodd yr ymchwil bum “persona” ymddygiadol sy’n cipio’r amrywiol safbwyntiau seicolegol sy’n dylanwadu ar benderfyniadau i gamu i mewn.

Drwy’r model COM-B, mae’r astudiaeth yn nodi rhwystrau cyffredin—yn enwedig gwybodaeth gyfyngedig am dechnegau diogel o ymyrryd ac ansicrwydd ynghylch goblygiadau cyfreithiol—yn ogystal â ffactorau cymhellol a chyd-destunol pwysig. Mae’r dull sy’n seiliedig ar bersonâu yn dangos na ellir trin dynion fel un gynulleidfa; yn lle hynny, mae angen strategaethau wedi’u teilwra i ddiwallu gwahanol anghenion cymorth.

Adroddiad y Ddyletswydd Bioamrywiaeth a Gwydnwch Ecosystemau 2025

Mae’r adroddiad hwn yn crynhoi’r gwaith a wnaed gan Iechyd Cyhoeddus Cymru (ICC) i gefnogi bioamrywiaeth dros y tair blynedd diwethaf. Mae Adran 6 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau cyhoeddus ‘geisio cynnal a gwella bioamrywiaeth a hyrwyddo gwydnwch ecosystemau’ gan sicrhau bod bioamrywiaeth yn cael ei hystyried mewn cynllunio busnes, polisïau, cynlluniau a phrosiectau.

Mae’n ofynnol i awdurdodau adrodd ar gynnydd bob tair blynedd. Mae ICC wedi cyhoeddi adroddiadau yn 2019 a 2022, ac mae’r adroddiad hwn yn tynnu sylw at y cynnydd a wnaed rhwng 2023 a 2025.

Newyddion Gwyddor Ymddygiad Rhagfyr 2025 | Rhifyn 05

Mae’r pumed rhifyn o Newyddion Gwyddor Ymddygiad yn cynnwys cyngor, astudiaethau achos ac adnoddau ar ymwreiddio gallu gwyddor ymddygiad o fewn timau a sefydliadau.

Masnach, Cytundebau Masnach a Thariffau a’r Effaith ar Iechyd, Llesiant a Thegwch yng Nghymru

Mae’r papur briffio hwn, a ddatblygwyd gan Uned Gymorth Asesu Effaith Iechyd Cymru (UGAEIC), yn trafod effeithiau posibl tariffau masnach ar iechyd, llesiant a thegwch ar boblogaeth Cymru. Mae wedi’i anelu at randdeiliaid yng Nghymru sy’n gweithio ym meysydd masnach, iechyd y cyhoedd a gwasanaethau iechyd i’w cefnogi i ddeall yn well yr effeithiau posibl y gall tariffau masnach eu cael ar iechyd y boblogaeth.

Mae’n dechrau gyda chyflwyniad byr i gytundebau masnach, tariffau a rhwystrau masnach nad ydynt yn dariffau. Yna mae’n amlinellu’r cytundebau masnach diweddaraf y mae’r Deyrnas Unedig (DU) wedi ymrwymo iddynt cyn trafod sut y gall tariffau effeithio ar iechyd, llesiant a thegwch y boblogaeth yng Nghymru. Mae’n gorffen gyda rhai opsiynau ar sut y gellir ystyried iechyd a llesiant yn well mewn cytundebau masnach a nodi effeithiau tariffau. Yn olaf, mae’n cyflwyno dau enghraifft astudiaeth achos o sut y gall masnach effeithio ar bobl a’r economi yng Nghymru.

Taflen Grynodeb – Gwell Iechyd Trwy Wyddor Ymddygiad: Cynllun Galluogi i Gymru

Mae’r cynllun hwn yn disgrifio map llwybr o gamau gweithredu pwysig a all sicrhau’r amodau i alluogi’r defnydd mwy arferol a systematig o wyddor ymddygiad mewn gwasanaethau, gwelliant ac arloesi, cyfathrebu, dulliau polisi a systemau sy’n anelu at wella iechyd a lles.

Mae’r cynllun, a ddatblygwyd gyda grŵp cynghori technegol a strategol, a mewnbwn gan ein Cymuned Gwyddor Ymddygiad Cymru, yn defnyddio dulliau rhanbarthol a rhyngwladol o gymhwyso gwyddor ymddygiad ym maes iechyd a lles, ac yn disgrifio sut, drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad yn ein gwaith, y gallwn gael yr hyn yr ydym yn anelu ato’n amlach, a thrwy wneud hynny wireddu difidend ymddygiadol sy’n optimeiddio ein heffaith er gwell iechyd a thegwch.