Adnoddau

Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (HIA) Cyfranogol Cyflym o Gyflwyno Rhaglen Sgrinio Canser yr Ysgyfaint Genedlaethol yng Nghymru

Cynhaliwyd yr adroddiad Asesu’r Effaith ar Iechyd (AEI) hwn gan Dîm y Prosiect Sgrinio Canser yr Ysgyfaint, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o bob cwr o’r GIG, a gefnogwyd gan Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (WHIASU), drwy hwyluso gweithdy cyfranogol AEI. Sefydlwyd tîm y prosiect ym mis Ebrill 2024 ac fe gafodd yr adroddiad terfynol ei gyhoeddi ym mis Medi 2025. Canolbwyntiodd yr AEI cyfranogol cyflym ar gasglu gwybodaeth a mewnwelediad rhanddeiliaid Cymru i’r cynlluniau arfaethedig i gyflwyno rhaglen sgrinio canser yr ysgyfaint genedlaethol o safbwynt defnyddwyr y gwasanaeth a’r rhai sy’n ymwneud â darparu’r gwasanaeth.

Mae’r adroddiad hwn yn rhoi cefndir i’r prosiect ac i’r AEI ei hun, cyn edrych ar y gweithdy AEI Cyfranogol a gynhaliwyd ym mis Hydref 2024 yn fanylach. Mae’n dangos pa grwpiau poblogaeth a nodwyd a’r penderfynyddion iechyd yn unigol, gan ddefnyddio rhestrau gwirio Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Iechyd WHIASU. Mae’r adroddiad yn awgrymu y gallai’r Rhaglen Sgrinio Canser yr Ysgyfaint Genedlaethol fod o fudd mawr i boblogaeth Cymru, drwy nodi canserau’r ysgyfaint yn gynnar a thrwy hyrwyddo gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu mewn ffordd integredig. Yn ogystal â hyn, mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at y gwaith sy’n rhaid ei gwblhau i sicrhau bod rhaglen sgrinio hygyrch a theg yn cael ei chyflwyno.

Adeiladu Cymru Heb Drais Defnyddio Gwyddor Ymddygiad i Weithredu Dull Iechyd y Cyhoedd

Mae’r naratif arloesi cymdeithasol hwn yn cyflwyno sut y cydweithiodd y Tîm Atal Trais a’r Uned Gwyddor Ymddygiad ar ddatblygu cynllun gweithredu ar gyfer Fframwaith Cymru Heb Drais (2023). Drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad—ac yn benodol y model COM-B—bu’r Tîm Atal Trais yn gweithio gyda gweithwyr proffesiynol ar draws sectorau i archwilio’r hyn sy’n cefnogi ac yn dylanwadu ar eu gallu i wreiddio naw egwyddor atal trais y fframwaith mewn ymarfer bob dydd.

Mae’r erthygl yn amlinellu mewnwelediadau allweddol i’r ymddygiadau, y rhwystrau a’r hwyluswyr a nodwyd gan ymarferwyr. Mae hefyd yn tynnu sylw at sut y gall deall galluogrwydd, cyfle a chymhelliant gryfhau mabwysiadu dull iechyd y cyhoedd ar draws sectorau. Mae hefyd yn myfyrio ar sut y gwnaeth y broses hon helpu’r Tîm Atal Trais i egluro ei rôl yng nghyd-destun y dirwedd atal ehangach yng Nghymru, gan gefnogi cydlynu a defnyddio adnoddau’n fwy effeithiol.

Ymgysylltu â menywod mewn ymchwil iechyd a chyfiawnder: Dull amlasiantaethol gogledd Cymru

Mae’r naratif arloesi cymdeithasol hwn yn cyflwyno model ymchwil cydweithredol, sy’n ystyriol o drawma, wedi’i gynllunio i ymgysylltu â menywod sydd mewn perygl o gael cyswllt â’r system cyfiawnder troseddol yng ngogledd Cymru. Mae’r naratif yn manteisio ar ymchwil empirig a gynhaliwyd yn wreiddiol gan y Women’s Justice Blueprint a Hyb ACE Cymru, a archwiliodd iechyd corfforol a meddyliol menywod, eu camddefnydd o sylweddau, a’r rhwystrau y maent yn eu hwynebu wrth geisio cymorth. Mae’r naratif hwn yn ail-lunio’r gwaith hwn drwy lens methodolegol, ac yn dangos sut y gwnaeth dulliau arloesol, amlasiantaethol alluogi dealltwriaeth a chyfranogiad dyfnach.

Drwy ddangos sut y gall seilweithiau ymchwil cydweithredol wella ansawdd y data, mynediad a llais, mae’r naratif hwn yn dangos sut y gall arloesedd methodolegol gefnogi ymatebion mwy effeithiol a chynhwysol tuag at iechyd a chyfiawnder ar gyfer menywod.

Ymgysylltu â Dynion fel Gwyliedyddion Rhag-gymdeithasol mewn Lleoliadau Bywyd Nos: Mewnwelediadau Ymddygiadol ar gyfer Atal Aflonyddu Rhywiol

Mae’r erthygl hon yn archwilio sut y gellir cefnogi dynion yn effeithiol i ymyrryd fel gwyliedyddion rhag-gymdeithasol mewn digwyddiadau o aflonyddu rhywiol yn economi nos de Cymru. Gan ddefnyddio cyfweliadau a grwpiau ffocws gyda dynion 18–54 oed, datblygodd yr ymchwil bum “persona” ymddygiadol sy’n cipio’r amrywiol safbwyntiau seicolegol sy’n dylanwadu ar benderfyniadau i gamu i mewn.

Drwy’r model COM-B, mae’r astudiaeth yn nodi rhwystrau cyffredin—yn enwedig gwybodaeth gyfyngedig am dechnegau diogel o ymyrryd ac ansicrwydd ynghylch goblygiadau cyfreithiol—yn ogystal â ffactorau cymhellol a chyd-destunol pwysig. Mae’r dull sy’n seiliedig ar bersonâu yn dangos na ellir trin dynion fel un gynulleidfa; yn lle hynny, mae angen strategaethau wedi’u teilwra i ddiwallu gwahanol anghenion cymorth.

Adroddiad y Ddyletswydd Bioamrywiaeth a Gwydnwch Ecosystemau 2025

Mae’r adroddiad hwn yn crynhoi’r gwaith a wnaed gan Iechyd Cyhoeddus Cymru (ICC) i gefnogi bioamrywiaeth dros y tair blynedd diwethaf. Mae Adran 6 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau cyhoeddus ‘geisio cynnal a gwella bioamrywiaeth a hyrwyddo gwydnwch ecosystemau’ gan sicrhau bod bioamrywiaeth yn cael ei hystyried mewn cynllunio busnes, polisïau, cynlluniau a phrosiectau.

Mae’n ofynnol i awdurdodau adrodd ar gynnydd bob tair blynedd. Mae ICC wedi cyhoeddi adroddiadau yn 2019 a 2022, ac mae’r adroddiad hwn yn tynnu sylw at y cynnydd a wnaed rhwng 2023 a 2025.

Newyddion Gwyddor Ymddygiad Rhagfyr 2025 | Rhifyn 05

Mae’r pumed rhifyn o Newyddion Gwyddor Ymddygiad yn cynnwys cyngor, astudiaethau achos ac adnoddau ar ymwreiddio gallu gwyddor ymddygiad o fewn timau a sefydliadau.

Masnach, Cytundebau Masnach a Thariffau a’r Effaith ar Iechyd, Llesiant a Thegwch yng Nghymru

Mae’r papur briffio hwn, a ddatblygwyd gan Uned Gymorth Asesu Effaith Iechyd Cymru (UGAEIC), yn trafod effeithiau posibl tariffau masnach ar iechyd, llesiant a thegwch ar boblogaeth Cymru. Mae wedi’i anelu at randdeiliaid yng Nghymru sy’n gweithio ym meysydd masnach, iechyd y cyhoedd a gwasanaethau iechyd i’w cefnogi i ddeall yn well yr effeithiau posibl y gall tariffau masnach eu cael ar iechyd y boblogaeth.

Mae’n dechrau gyda chyflwyniad byr i gytundebau masnach, tariffau a rhwystrau masnach nad ydynt yn dariffau. Yna mae’n amlinellu’r cytundebau masnach diweddaraf y mae’r Deyrnas Unedig (DU) wedi ymrwymo iddynt cyn trafod sut y gall tariffau effeithio ar iechyd, llesiant a thegwch y boblogaeth yng Nghymru. Mae’n gorffen gyda rhai opsiynau ar sut y gellir ystyried iechyd a llesiant yn well mewn cytundebau masnach a nodi effeithiau tariffau. Yn olaf, mae’n cyflwyno dau enghraifft astudiaeth achos o sut y gall masnach effeithio ar bobl a’r economi yng Nghymru.

Taflen Grynodeb – Gwell Iechyd Trwy Wyddor Ymddygiad: Cynllun Galluogi i Gymru

Mae’r cynllun hwn yn disgrifio map llwybr o gamau gweithredu pwysig a all sicrhau’r amodau i alluogi’r defnydd mwy arferol a systematig o wyddor ymddygiad mewn gwasanaethau, gwelliant ac arloesi, cyfathrebu, dulliau polisi a systemau sy’n anelu at wella iechyd a lles.

Mae’r cynllun, a ddatblygwyd gyda grŵp cynghori technegol a strategol, a mewnbwn gan ein Cymuned Gwyddor Ymddygiad Cymru, yn defnyddio dulliau rhanbarthol a rhyngwladol o gymhwyso gwyddor ymddygiad ym maes iechyd a lles, ac yn disgrifio sut, drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad yn ein gwaith, y gallwn gael yr hyn yr ydym yn anelu ato’n amlach, a thrwy wneud hynny wireddu difidend ymddygiadol sy’n optimeiddio ein heffaith er gwell iechyd a thegwch.

Ffeithlun Polisi Teithio Busnes Iechyd Cyhoeddus Cymru

Ffeithlun yn crynhoi Polisi Teithio Busnes newydd ar gyfer staff Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae’n cynnwys prif bwyntiau’r polisi, Coeden Penderfyniadau Teithio symlach, gwybodaeth am allyriadau carbon trwy wahanol ddulliau trafnidiaeth ar gyfer taith enghreifftiol o Bontypridd i Gaerdydd, effeithiau gwahanol ddulliau trafnidiaeth ar iechyd, a’r costau cysylltiedig i’r GIG.

Cynllunio Lleoedd Iach: Canllaw i awdurdodau lleol yng Nghymru i ymgorffori iechyd mewn polisi cynllunio lleol

Nod y canllawiau hyn yw cefnogi’r rhai hynny sy’n gweithio mewn awdurdodau lleol trefol a gwledig yng Nghymru i ystyried, cynnwys a hyrwyddo iechyd a lles drwy Gynlluniau Datblygu Lleol (CDLlau) a’r system gynllunio. Mae’n rhoi tystiolaeth ac arweiniad ynghylch sut y gellir cyflawni hyn a pham mae’r cysylltiadau rhwng cynllunio ac iechyd mor bwysig. Gall y canllaw fod yn sail i bapur cefndir tystiolaeth ar gyfer CDLlau neu ganllawiau cynllunio atodol (CCA) ac mae’n cynnwys pum adran.

Elfennau gofal brys a’u heffeithiolrwydd: Adolygiad cyflym o dystiolaeth a mewnwelediadau rhyngwladol

Mae’r adroddiad hwn yn archwilio sut y gall gwahanol gydrannau gwasanaethau gofal brys helpu i leihau’r pwysau ar adrannau brys a chefnogi annibyniaeth cleifion. Gan alw ar yr ymchwil ddiweddaraf drwy adolygiad gwib systematig a mewnwelediadau rhyngwladol, mae’n tynnu sylw at arferion gorau o bob rhan o’r DU ac yn fyd-eang er mwyn llywio dyluniad gwasanaethau gofal brys yng Nghymru. Mae’r adolygiad yn cynnwys ystod o elfennau gwasanaeth gofal brys, gan gynnwys:
• Strategaethau newid tasgau i optimeiddio capasiti ac effeithlonrwydd y gweithlu
• Gwell mynediad at wasanaethau diagnostig, fel radioleg
• Offer clyfar fel brysbennu digidol a systemau cynorthwyo penderfyniadau i staff
• Ehangu canolfannau gofal/triniaeth frys ar gyfer gofal amserol a phriodol
• Gofal brys rhithwir, gan gynnwys ymgynghoriadau ffôn a fideo am gyngor brys

Ynglŷn â’r adolygiad:
Mae’r canfyddiadau’n awgrymu y gall gwasanaethau gofal brys a ddylunnir yn dda ddarparu gofal mwy diogel, cyflym ac effeithiol. Er bod angen rhagor o ymchwil, mae’r dystiolaeth yn tynnu sylw at gyfle addawol i leddfu’r pwysau ar ysbytai a sicrhau bod cleifion yn derbyn y gofal cywir, yn y lle cywir, ar yr adeg gywir.
Gwaith ar y cyd yw hwn rhwng y Gwasanaeth Tystiolaeth (Cyfarwyddiaeth Ymchwil, Data a Digidol) a’r tîm Mewnwelediadau Iechyd Rhyngwladol (Cyfarwyddiaeth Polisi ac Iechyd Rhyngwladol, Canolfan Gydweithredol Sefydliad Iechyd y Byd ar Fuddsoddi ar gyfer Iechyd a Llesiant).

Gwell Iechyd Trwy Wyddor Ymddygiad: Cynllun Galluogi i Gymru

Mae’r cynllun hwn yn disgrifio map llwybr o gamau gweithredu pwysig a all sicrhau’r amodau i alluogi’r defnydd mwy arferol a systematig o wyddor ymddygiad mewn gwasanaethau, gwelliant ac arloesi, cyfathrebu, dulliau polisi a systemau sy’n anelu at wella iechyd a lles.

Mae’r cynllun, a ddatblygwyd gyda grŵp cynghori technegol a strategol, a mewnbwn gan ein Cymuned Gwyddor Ymddygiad Cymru, yn defnyddio dulliau rhanbarthol a rhyngwladol o gymhwyso gwyddor ymddygiad ym maes iechyd a lles, ac yn disgrifio sut, drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad yn ein gwaith, y gallwn gael yr hyn yr ydym yn anelu ato’n amlach, a thrwy wneud hynny wireddu difidend ymddygiadol sy’n optimeiddio ein heffaith er gwell iechyd a thegwch.

Cyflawni blaenoriaethau iechyd a llesiant y cyhoedd drwy Gynlluniau Datblygu Lleol (CDLlau) yng Nghymru

Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno crynodeb o’r dulliau a’r canfyddiadau allweddol o adolygiad o sut mae iechyd wedi’i gynnwys mewn astudiaethau achos Cynlluniau Datblygu Lleol yng Nghymru ac effeithiolrwydd Cynlluniau Datblygu Lleol wrth gefnogi cyflawni blaenoriaethau iechyd a llesiant. Bwriad yr adroddiad yw llywio a chefnogi Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru.

Tlodi Plant a Phrofiadau ACE

Archwiliodd yr astudiaeth hon, a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn BMC Public Health, rôl profiadau niweidiol yn ystod plentyndod (profiadau ACE) a thlodi plentyndod mewn iechyd a ffyniant yn ystod bywyd.

Defnyddiodd yr astudiaeth sampl o 5,330 o oedolion o bum awdurdod lleol yn Lloegr a chanfu fod gan brofiadau ACE gysylltiad sylweddol â thlodi plentyndod. Roedd profiadau ACE a thlodi plentyndod yn gysylltiedig â chanlyniadau bywyd gwaeth, gan gynnwys ar gyfer iechyd hunan-raddedig, cyflyrau iechyd cronig, llesiant meddyliol, cyflogaeth ac incwm.

Mae’r canfyddiadau’n tanlinellu bod angen buddsoddi mewn ymyriadau a pholisïau i atal cylchoedd rhyng-genedlaethol o gam-drin a thlodi.

Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol Rhifyn 8: Hydref 2025

Mae Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol y Ganolfan Ryngwladol Cydlynu Iechyd (CRCI) yn hyrwyddo ac yn rhannu newyddion, digwyddiadau a mentrau rhyngwladol gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt.

Cafodd y cylchlythyr ei dreialu ym mis Mai 2023, ac fe’i cyhoeddir yn chwarterol ers hynny.

Gweler y rhifyn diweddaraf yma.

Defnyddio Gwyddor Ymddygiad i Fynd i’r Afael ag Anghydraddoldebau Iechyd

Mae’r blog sbotolau hwn yn archwilio’r her hollbwysig o gynllunio ymyriadau iechyd. Mae’n cyflwyno cysyniadau gwyddor ymddygiad allweddol ac yn dangos sut mae’r Uned Gwyddor Ymddygiad yn cefnogi pobl i’w rhoi ar waith. Mae hefyd yn cyfeirio at gyfres o adnoddau i gefnogi gweithredu iechyd y cyhoedd mwy teg.  

Llesiant yn ystod y gaeaf: camau gweithredu ac effeithiau a rennir

Mae adroddiad newydd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dwyn ynghyd y dystiolaeth ddiweddaraf, mewnwelediadau ymddygiadol ac offer ymarferol i gefnogi cydweithwyr a gwasanaethau iechyd a gofal i baratoi ar gyfer misoedd y gaeaf.

Mae’r adroddiad sy’n dwyn y teitl, Llesiant yn ystod y Gaeaf: Camau Gweithredu ac Effaith a Rennir, wedi’i gynllunio i ategu fframweithiau cynllunio ar gyfer y gaeaf presennol y GIG a Llywodraeth Cymru. Mae’n rhoi canllawiau ymarferol a rhestrau gwirio i helpu timau i gryfhau gwydnwch y system, cynnal iechyd y boblogaeth, a lleihau’r galw am wasanaethau.

Mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd gwaith atal, yn cynnwys diogelu rhag feirysau’r gaeaf trwy gael eich brechu yn erbyn y ffliw, RSV a COVID-19, aros yn egnïol, bwyta prydau cynnes, cadw golwg ar ein cymdogion, a chymryd fitamin D bob dydd i aros yn iach yn ystod y misoedd oerach.

Cryfhau Iechyd gyda Phartneriaethau Rhyngwladol Teg: Dysgu Allweddol ac Arferion Gorau

Mae gan Gymru gyd-destun deddfwriaethol a pholisi galluogol. Dangosir hyn gan nod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol o greu ‘Cymru sy’n gyfrifol yn fyd-eang’.

Defnyddiodd y papur trafod hwn adolygiad cwmpasu i archwilio sut mae Cymru a chymunedau rhyngwladol yn cael budd o bartneriaethau cydweithredol. Yr amcanion oedd nodi gwybodaeth bresennol, gwerthuso’r manteision a phennu arferion gorau.

Mynd i’r Afael â Thlodi Plant: Model Polisi’r Alban

Mae cyfraddau tlodi plant yn y DU wedi gwaethygu yn y blynyddoedd diwethaf, ac mae’r argyfwng costau byw wedi gwaethygu’r broblem ymhellach.

Yr Alban yw’r unig genedl yn y DU ble mae cyfraddau tlodi blynyddol yn gwella, gyda chynnydd yn seiliedig ar strategaethau sy’n cynnwys incwm, cyflogaeth, a diogelu cymdeithasol, wedi’u cefnogi gan bolisi ac buddsoddiad wedi’u targedu.

Mae’r newyddlen sbotolau hon yn archwilio dull yr Alban o weithredu yn seiliedig ar atebion, gan gyfuno polisi, buddsoddiad, a phersbectif iechyd cyhoeddus. Mae ei phrofiad yn cynnig gwersi gwerthfawr i Gymru a gwledydd eraill.

Polisïau iechyd trefol awdurdodau lleol Cymru

Ymchwiliad i ystyriaethau iechyd y cyhoedd yng Nghynlluniau Datblygu Lleol 22 awdurdod lleol Cymru.

Polisïau iechyd trefol awdurdodau parciau cenedlaethol Cymru

Ymchwiliad i ystyriaethau iechyd y cyhoedd yng Nghynlluniau Datblygu Lleol tair awdurdod parc cenedlaethol Cymru.

Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus – Mehefin 2025 Canfyddiadau Arolwg Panel

Mae Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus yn banel cynrychioliadol cenedlaethol o drigolion Cymru. Fe’i sefydlwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru i alluogi ymgysylltiad rheolaidd â’r cyhoedd er mwyn llywio polisïau ac ymarfer iechyd y cyhoedd. Cynlluniwyd y panel i gynrychioli poblogaeth Cymru yn gyffredinol yn ôl oedran, rhyw, amddifadedd, ethnigrwydd a bwrdd iechyd. Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau o arolwg Mehefin 2025 sy’n cwmpasu: Diabetes math 2, defnydd menig mewn lleoliadau gofal iechyd, anymataliaeth, iechyd deintyddol, newid hinsawdd a polisi iechyd cyhoeddus.

Ffactorau sy’n gysylltiedig â mynediad ac ail-fynediad at ofal y tu allan i’r cartref yn ystod plentyndod mewn gwledydd incwm uchel: Adolygiad systematig o adolygiadau

Gall lleoliadau gofal y tu allan i’r cartref gael effaith ddofn ar blant, eu teuluoedd a chymdeithas. Mae’r adolygiad systematig hwn yn crynhoi canfyddiadau adolygiadau presennol ar ffactorau sy’n gysylltiedig â mynediad ac ail-fynediad at ofal y tu allan i’r cartref.

Mae’r dystiolaeth yn tynnu sylw at ffactorau allweddol sy’n gysylltiedig â mynediad at ofal y tu allan i’r cartref, sy’n cynnwys ffactorau ar lefel y plentyn (ethnigrwydd, iechyd, ymddygiad), ffactorau ar lefel y teulu (anhawsterau economaidd-gymdeithasol rhieni, camddefnyddio sylweddau), ffactorau ar lefel y gymuned (amodau cymdogaeth), a ffactorau ar lefel y system (ymwneud blaenorol â llesiant plant). Mae’r adolygiad hefyd yn nodi sawl ffactor sy’n gysylltiedig â phlant yn aros gyda’u teuluoedd genedigol ac nid yn mynd at ofal y tu allan i’r cartref.

Mae ffactorau sy’n gysylltiedig â mynediad at ofal y tu allan i’r cartref yn ystod plentyndod yn amlochrog ac yn gymhleth. Mae cyfle i lunwyr polisi ac ymarferwyr fabwysiadu ymyriadau ataliol a holistaidd i hyrwyddo llesiant a sefydlogrwydd plant a theuluoedd.

Newyddion Gwyddor Ymddygiad | Awst 2025 | Issue 04

Mae pedwerydd rhifyn e-fwletin Bitesize BeSci yn cynnwys astudiaethau achos ac adnoddau sy’n edrych ar hyfforddiant sy’n seiliedig ar ymddygiad.

Perthnasoedd cymharol rhwng cam-drin plant yn gorfforol ac yn eiriol, lles meddyliol cwrs bywyd a thueddiadau mewn amlygiad: dadansoddiad eilaidd aml-astudiaeth o arolygon trawstoriadol yng Nghymru a Lloegr

Archwiliodd yr astudiaeth hon y perthnasoedd rhwng cam-drin corfforol a geiriol yn ystod plentyndod a llesiant meddyliol oedolion. Defnyddiodd yr astudiaeth, a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn BMJ Open, ddata o arolygon a gynhaliwyd yng Nghymru a Lloegr rhwng 2012 a 2024. Canfu fod cam-drin geiriol yn ystod plentyndod yn gysylltiedig â chynnydd tebyg mewn risg o fod â llesiant meddyliol isel â cham-drin corfforol yn ystod plentyndod. Mesurodd yr astudiaeth hefyd dueddiadau mewn cam-drin corfforol a geiriol a hunan-adroddwyd ar draws y carfanau geni.

Llunio dyfodol cartrefi yng Nghymru sy’n iach i blant a theuluoedd fyw ynddynt: Crynodeb o’r gwaith ymgysylltu â rhanddeiliaid

Gall ein cartrefi lunio ein hiechyd a’n llesiant corfforol a meddyliol yn sylweddol.
Mae’r papur hwn yn nodi’r gwaith y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi’i wneud ochr yn ochr â rhanddeiliaid tai eraill i ddychmygu dyfodol o gartrefi iachach, yn enwedig i’r rhai sy’n byw mewn tlodi. Mae’n crynhoi mewnwelediadau a gafwyd o sgyrsiau â rhanddeiliaid a gweithdy yn canolbwyntio ar y dyfodol, a gynhaliwyd ym mis Tachwedd 2024.
Mae’r gwaith hwn yn adeiladu ar ddau adroddiad blaenorol gan Iechyd Cyhoeddus Cymru – sef adroddiad cyffredinol, cartrefi ar gyfer iechyd a llesiant, ac ail adroddiad ar fforddiadwyedd. Yma, rydym yn mynd gam ymhellach ac yn taflu goleuni ar ansawdd tai, fforddiadwyedd a diogelwch, a’r effaith y mae hyn yn ei chael yn benodol ar lesiant plant a theuluoedd.

Iechyd ym maes Cynllunio: Rôl Iechyd mewn Cynlluniau Datblygu Lleol yng Nghymru

Mae’r system cynllunio yng Nghymru yn gweithredu ar dair lefel: cenedlaethol, rhanbarthol, a lleol. Mae Cynlluniau Datblygu Lleol (CDLlau) yn llywio’r defnydd o dir a datblygiadau ar lefel yr Awdurdod Lleol. Mae’r adroddiad hwn, a gomisiynwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru ac Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (UGAEIC), yn rhoi adolygiad cryno o’r modd y caiff iechyd ei gynnwys mewn Cynlluniau Datblygu Lleol (CDLlau) ledled Cymru. Prif nod yr adroddiad hwn yw llywio dull UGAEIC o gefnogi llywodraethau lleol i integreiddio ystyriaethau iechyd mewn CDLlau. Bydd y canfyddiadau hefyd yn ychwanegu gwerth ar gyfer rhanddeiliaid eraill sy’n gweithio i wella iechyd a llesiant wrth iddo amlygu cyfleoedd ar gyfer cryfhau’r broses o gynnwys iechyd mewn cynlluniau lleol. Bu i’r broses o adolygu Cynlluniau Datblygu Lleol ledled Cymru ddatgelu nifer o gyfleoedd i atgyfnerthu eu rôl o ran hyrwyddo iechyd y boblogaeth a lleihau anghydraddoldebau iechyd. Ar hyn o bryd, mae’r rhan fwyaf o’r CDLlau yn mynd i’r afael yn anuniongyrchol â f factorau sy’n ymwneud ag iechyd trwy bolisïau cynllunio megis tai, trafnidiaeth a’r ansawdd amgylcheddol. Nifer bach o’r cynlluniau sy’n diffinio iechyd neu anghydraddoldebau iechyd yn benodol, ac nid oes yr un ohonynt yn cynnwys dangosyddion neu fesurau iechyd penodol. Er bod pob CDLl yn ymgorffori elfennau sy’n dylanwadu ar benderfynyddion cymdeithasol iechyd, megis mynediad at wasanaethau ac ansawdd tai, mae’r cysylltiadau hyn â chanlyniadau iechyd ymhlyg yn aml, yn hytrach nag wedi’u nodi’n glir. Canfu ein dadansoddiad fod CDLlau eisoes yn cynnwys nifer o elfennau a all gefnogi iechyd a llesiant y boblogaeth. Trwy sicrhau bod y goblygiadau iechyd hyn yn benodol, diffinio cysyniadau iechyd allweddol yn glir, ac ymgorffori dangosyddion iechyd mesuradwy, gallai CDLlau ddatblygu eu potensial i wella canlyniadau iechyd a lleihau anghydraddoldebau iechyd ledled cymunedau Cymru mewn modd mwy effeithiol.

Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol Rhifyn 7: Gorffennaf 2025

Mae Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol y Ganolfan Ryngwladol Cydlynu Iechyd (CRCI) yn hyrwyddo ac yn rhannu newyddion, digwyddiadau a mentrau rhyngwladol gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt.

Cafodd y cylchlythyr ei dreialu ym mis Mai 2023, ac fe’i cyhoeddir yn chwarterol ers hynny.

Gweler y rhifyn diweddaraf yma.

E-Ganllaw Gwerth Cymdeithasol ar gyfer Iechyd Cyhoeddus

Mae’r E-Ganllaw Gwerth Cymdeithasol ar gyfer Iechyd Cyhoeddus yn adnodd cam wrth gam sy’n esbonio sut i ddefnyddio dulliau sydd â ffocws cymdeithasol i wneud penderfyniadau a phennu blaenoriaethu ariannol.

Ei nod yw cefnogi rhanddeiliaid gan gynnwys ymarferwyr, ymchwilwyr a’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau i ddeall a chofnodi gwerth cymdeithasol yr ymyriadau a’r gwasanaethau y maent yn eu dylunio a’u darparu.

Mae’r E-Ganllaw yn cyflwyno dulliau ac adnoddau i fabwysiadu ymagwedd gwerth cymdeithasol gan gynnwys dulliau fel Enillion Cymdeithasol o Fuddsoddiad a Dadansoddiad Costau Buddion Cymdeithasol, wedi’u teilwra’n benodol i’r cyd-destun iechyd cyhoeddus.

Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus: Canfyddiadau arolwg rhanbarthol i Neath Port Talbot 2025

I gefnogi ymateb Ffrwd Waith Cysylltiadau Cymunedol a Llesiant Bwrdd Pontio TATA Steel y DU, comisiynodd Iechyd Cyhoeddus Cymru arolwg rhanbarthol fel rhan o Amser i Siarad am Iechyd y Cyhoedd i ymchwilio i statws iechyd, cymdeithasol ac ariannol pobl sy’n byw yng Nghastell-nedd Port Talbot wrth i’r ardal brofi’r newidiadau yn TATA Steel. Cwblhawyd yr arolwg rhwng Ionawr a Mawrth 2025 gyda 301 o bobl a oedd yn gynrychioliadol o’r ardal leol yn ôl oedran, rhyw ac amddifadedd. Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau’r arolwg rhanbarthol.