Mae seithfed rhifyn yr e-fwletin Newyddion Gwyddor Ymddygiad yn cynnwys cyngor, astudiaethau achos ac adnoddau ar ‘offer gwyddor’ – enghreifftiau ac awgrymiadau ymarferol i’ch helpu i roi gwyddor ymddygiad ar waith yn eich gwaith eich hun!
Mae mynd i’r afael ag anghydraddoldeb rhywedd yn hanfodol i wella iechyd a llesiant. Mae’r adroddiad hwn gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a Phrifysgol John Moores Lerpwl yn archwilio sut mae profiadau rhyweddol ar draws cwrs bywyd yn cyfrannu at anghydraddoldebau a thlodi plant a rôl croestoriadedd (megis rhoi gofal, aelwydydd rhiant sengl, teuluoedd mwy, teuluoedd ifanc, anabledd, ethnigrwydd ac incwm) wrth lunio profiadau.
Mae’r adroddiad yn nodi opsiynau polisi i Gymru allu ymateb yn fwy effeithiol i’r heriau hyn. Dengys yr adroddiad hefyd feysydd ar gyfer gweithredu. Mae’n nodi bod mynd i’r afael ag anghydraddoldebau rhywedd yn gofyn am gamau sy’n ymatebol i rywedd ar draws y system sy’n cysylltu ar draws polisïau’n ymwneud â’r farchnad lafur, gofal ac amddiffyn cymdeithasol.
Mae Safbwynt Tegwch Rhywedd wrth Leihau Anweithgarwch Economaidd yn naratif sy’n defnyddio lens tegwch rhywedd i archwilio’r lefelau cyson uwch o anweithgarwch economaidd ymhlith menywod yng Nghymru. Mae’n archwilio’r ffactorau sy’n gysylltiedig ag iechyd sy’n arwain at anweithgarwch economaidd ac yn tynnu sylw at gyfleoedd ar gyfer gweithredu polisi i fynd i’r afael â’r heriau hyn a meithrin tegwch rhywedd. Bwriad y naratif yw hysbysu llunwyr polisi, ymarferwyr iechyd y cyhoedd, a phartneriaid ar draws iechyd, datblygu economaidd, a pholisi cymdeithasol.
Mae’r Blog Sbotolau hwn yn archwilio sut mae anghydraddoldeb rhywedd yn dylanwadu ar iechyd menywod ac yn cyfrannu at anghydraddoldebau iechyd. Mae’n tynnu sylw at bwysigrwydd mynd i’r afael â’r ffactorau cymdeithasol, economaidd a strwythurol sy’n dylanwadu ar iechyd, yn arddangos gwaith Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cefnogi Cynllun Iechyd Menywod Llywodraeth Cymru ac yn gyrru camau gweithredu tuag at Gymru decach ac iachach.
Mae ysmygu yn parhau i fod yn un o brif achosion salwch y gellir ei atal, marwolaethau cynamserol ac anghydraddoldebau iechyd yng Nghymru. Mae’r adroddiad hwn yn darparu asesiad cynhwysfawr o gostau ysmygu mewn perthynas â meysydd iechyd a gofal cymdeithasol, cynhyrchiant a’r amgylchedd, gan gynnig tystiolaeth gadarn i gefnogi polisïau rheoli tybaco, targedu camau gweithredu lle mae’r baich ar ei fwyaf, a chyflymu cynnydd tuag at Gymru ddi-fwg.
Prif uchafbwyntiau’r adroddiad:
1) Mae ysmygu yn achosi baich ariannol sylweddol yng Nghymru, a chyfanswm y gost o £1.56 biliwn y flwyddyn, a hynny ym meysydd iechyd a gofal cymdeithasol, cynhyrchiant, ac effeithiau amgylcheddol.
2) Mae amddifadedd ac anghydraddoldebau sy’n gysylltiedig ag ardal yn ysgogiad allweddol i faich ysmygu, sydd yn ei dro yn cynyddu anghydraddoldebau iechyd.
3) Mae colledion o ran cynhyrchiant is a gofal cymdeithasol yn effeithio’n sylweddol ar gost ysmygu yng Nghymru. Mae’r costau hyn yn uwch o lawer na’r refeniw a gynhyrchir gan drethi tybaco.
Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau arolwg panel trawsadrannol a gwblhawyd ym mis Chwefror 2026 gan 1,656 o bobl 16 oed a hŷn sy’n byw yng Nghymru. Cwblhawyd yr arolwg gan ddefnyddio Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus (TTPH), panel a redir gan Iechyd Cyhoeddus Cymru sydd yn fras yn gynrychioliadol o’r boblogaeth i ymgysylltu’n rheolaidd â’r cyhoedd ar amrywiaeth o bynciau iechyd y cyhoedd.
Y pynciau yn yr arolwg hwn oedd:
– Cartrefi oer
– Trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig, a thrais rhywiol
– Ysmygu ail-law
– Tlodi plant.
Os oes gennych ddiddordeb yn nata’r dadansoddiad demograffig sy’n gysylltiedig â’r adroddiad hwn, cysylltwch â [email protected].
Mae Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol y Ganolfan Ryngwladol Cydlynu Iechyd (CRCI) yn hyrwyddo ac yn rhannu newyddion, digwyddiadau a mentrau rhyngwladol gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt.
Cafodd y cylchlythyr ei dreialu ym mis Mai 2023, ac fe’i cyhoeddir yn chwarterol ers hynny.
Gweler y rhifyn diweddaraf yma.
Mae’r adroddiad effaith hwn ar gyfer staff Iechyd Cyhoeddus Cymru, a rhanddeiliaid sy’n gweithio ar draws system iechyd y cyhoedd ehangach Cymru. Mae’n nodi’r ystod o waith y mae’r Uned Gwyddor Ymddygiad wedi’i wneud yn ystod 2025-2026, gan ganolbwyntio ar gynnydd yr Uned yn erbyn y meysydd a amlinellir yng Nghynllun Galluogi Gwyddor Ymddygiad Cymru. Mae’n cydnabod y partneriaid sydd wedi gweithio gyda’r Uned, yn rhoi mewnwelediad i’r rhai sy’n ystyried cydweithio yn y dyfodol, ac yn myfyrio ar gyfraniad gweithgareddau ar y cyd tuag at gymhwyso gwyddor ymddygiad er gwell iechyd a thegwch.
Deall amgylcheddau bwyd ac ymddygiadau o ran maint dognau yng Nghymru
Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau o arolwg trawstoriadol o 1,460 o bobl 16 oed a hŷn sy’n byw yng Nghymru, a gynhaliwyd drwy banel poblogaeth Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus (TTPH). Roedd y sampl yn gynrychioliadol yn fras o bobl sy’n byw yng Nghymru. Roedd yr arolwg yn archwilio’r mathau o brif brydau bwyd sy’n cael eu bwyta, ymddygiadau amser cinio pan fydd pobl i ffwrdd o’r cartref, ymddygiadau o ran gorffen prydau bwyd, ac ymddygiadau ac agweddau tuag at faint dognau. Nododd dadansoddiad yn ôl nodweddion cymdeithasol-ddemograffig grwpiau poblogaeth sy’n fwy tebygol o fod mewn perygl o ymgymryd ag ymddygiadau sy’n gysylltiedig â byw gyda gorbwysau a gordewdra. Y grwpiau hyn oedd oedolion ifanc, gwrywod, pobl sy’n byw mewn ardaloedd mwy difreintiedig, a’r rhai sy’n ystyried eu hunain yn drymach. Mae angen mwy o weithredu i fynd i’r afael â’r hyn sy’n ysgogi’r ymddygiadau hyn.
Yn ddiweddar, cyhoeddodd Liz Green a Kathryn Ashton o Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (WHIASU) erthygl o’r enw ‘Institutionalisation of health impact assessment. A systematic scoping review and development of a descriptive conceptual framework’ yn y cyfnodolyn Impact Assessment and Project Appraisal.
Y papur yw’r fframwaith ymarferol cyntaf i’r maes/gwladwriaethau/sefydliadau eraill ei ddefnyddio i fesur pa mor aeddfed ydynt (ai peidio) o ran HIA. Mae’n tynnu sylw at y galluogwyr a’r rhwystrau a’r 4 cam allweddol o sefydliadu HIA, sef: eirioli, mabwysiadu, gweithredu ac yn olaf, sefydliadu. Mae’r rhain wedi’u mapio yn erbyn ‘wal sefydliadu’ ymarferol sy’n cynnwys y gweithgareddau, y ffactorau a’r hwyluswyr hanfodol y mae eu hangen ar gyfer sefydliadu AEI. Gall gwladwriaethau a sefydliadau eraill ddefnyddio’r rhain i fesur eu hunain yn eu herbyn er mwyn nodi pa mor aeddfed ydynt (ai peidio) o ran y llwybr at sefydliadu a’r ffactorau hollbwysig sydd ganddynt ar hyn o bryd neu’r rhai y mae angen iddynt ymdrechu amdanynt.
Ffeithlun sy’n crynhoi canfyddiadau arolwg Cymuned Gwyddor Ymddygiad Cymru. Mae hyn yn cynnwys mewnwelediadau i’r mathau o randdeiliaid sy’n ffurfio’r ‘Gymuned’, y rhesymau dros gymryd rhan, a sut mae hyn yn trosi i ‘effaith’.
Mae cartrefi iach yn floc adeiladu sylfaenol ar gyfer llesiant, cyfle, a dechrau teg mewn bywyd. Er hynny, mae gormod o deuluoedd ledled Cymru yn dal i fyw mewn tai sy’n oer, yn llaith, yn ansicr, yn orlawn, neu’n anfforddiadwy. Gall yr amodau hyn gael effaith dwys a pharhaol ar iechyd corfforol a meddyliol plant, eu canlyniadau addysgol, a’u cyfleoedd hirdymor mewn bywyd.
Mae’r cyhoeddiad hwn yn dwyn ynghyd lleisiau teuluoedd sy’n byw mewn cartrefi afiach. Mae’n cynnwys tystiolaeth a mewnwelediadau gan randdeiliaid i lywio polisi, meithrin dealltwriaeth gyffredin a chyfannol o “gartrefi iach,” ac yn tynnu sylw at enghreifftiau a datrysiadau ymarferol sy’n dangos sut y gall tai hyrwyddo iechyd a llesiant i bawb yng Nghymru.
Mae’r briff hwn yn cyflwyno profiadau 15 o unigolion sy’n byw mewn aelwydydd incwm isel. Mae’n tynnu ar fonitro tymheredd dan do gwrthrychol a chyfweliadau sy’n archwilio ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o ganllawiau tymheredd dan do iach ac effeithiau tymheredd y cartref ar iechyd a llesiant.
Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau arolwg cenedlaethol o gartrefi oedolion 60 oed a hŷn yng Nghymru. Roedd yr arolwg yn holi am amrywiaeth o brofiadau niweidiol a brofwyd ar ôl i’r cyfranogwyr gyrraedd 60 oed. Ymhlith y profiadau hyn oedd dod i gysylltiad â cham-drin, teimlo’n unig neu’n ynysig yn gymdeithasol, trafferthion ariannol, ddim yn gallu cael mynediad at ofal iechyd neu ofal cymdeithasol, a theimlo wedi’u llethu gan gyfrifoldebau gofalu. Mae’r adroddiad yn archwilio’r cysylltiad rhwng y pum profiad hyn ac iechyd a llesiant y cyfranogwyr, gan gynnwys iechyd gwael wedi’i hunan-raddio, defnyddio alcohol a thybaco, iechyd meddwl, boddhad bywyd a phrofiad o ragfarn oed. Mae’n canfod bod gan gamdriniaeth, teimlo’n unig neu’n ynysig yn gymdeithasol a thrafferthion ariannol yn ddiweddarach mewn bywyd gysylltiad annibynnol ag iechyd gwaeth.
Mae’r adroddiad hwn, Mewnwelediadau Iechyd Rhyngwladol, yn archwilio tystiolaeth fyd-eang ynghylch atal dementia a phwysigrwydd cefnogi iechyd yr ymennydd drwy gydol bywyd unigolyn.
Mae’r adroddiad yn adolygu’r arferion gorau yn rhyngwladol ac yn tynnu sylw at ddulliau llwyddiannus mewn gwledydd sy’n cynnwys y Ffindir, Japan, De Corea, Uruguay, a’r Deyrnas Unedig.
Negeseuon allweddol:
Nid yw dementia yn rhan anochel o heneiddio. Gallai mynd i’r afael â’r ffactorau risg y gellir eu haddasu drwy gydol bywyd unigolyn atal hyd at 45% o’r achosion. Mae gwaith atal effeithiol yn gofyn am gamau gweithredu integredig ar dair lefel:
1. Mae ymyriadau mewn perthynas â newid ymddygiad ar un elfen yn parhau’n seiliau hanfodol, ac yn targedu ffactorau risg unigol fel anweithgarwch corfforol, ysmygu, ynysigrwydd cymdeithasol, camddefnyddio alcohol a cholli clyw neu olwg heb ei drin.
2. Mae ymyriadau mewn perthynas â nifer o elfennau sy’n targedu ffactorau risg lluosog, wedi’u clystyru, yn cynrychioli’r strategaeth fwyaf addawol.
3. Mae mesurau strwythurol ar lefel y boblogaeth fel polisïau ariannol, deddfwriaeth, cyfyngiadau marchnata, ac addasiadau amgylcheddol yn hanfodol i ategu dulliau sy’n seiliedig ar ffordd o fyw.
Mae’r chweched rhifyn o e-fwletin Newyddion Gwyddor Ymddygiad yn cynnwys cyngor, astudiaethau achos ac adnoddau ar ddatblygu cyfathrebiadau sydd wedi’u llywio gan ymddygiad.
Mae’r canllaw hwn yn rhoi cymorth cam wrth gam i gyrff cyhoeddus sy’n gorfod cynnal Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd o dan reoliadau Cymru. Mae’r canllaw yn:
• Egluro’r gofynion cyfreithiol a phryd mae angen Asesiad o’r Effaith ar Iechyd.
• Nodi proses glir i’w dilyn, o’r dechrau i’r diwedd.
• Yn cynnwys offer ymarferol, templedi, ac enghreifftiau i helpu i sicrhau cydymffurfiaeth a thryloywder.
Mae’r canllawiau hyn wedi’u cynllunio i’ch helpu i ddeall y Rheoliadau, ond ni ddylid eu trin fel esboniad cynhwysfawr na llawn o’r gyfraith yn y maes hwn. O 6 Ebrill 2027 ymlaen, cyfrifoldeb y sefydliadau a’r unigolion perthnasol yw sicrhau eu bod yn cydymffurfio.
Dylech chi bob amser wirio’r ddeddfwriaeth lawn ac ystyried cael cyngor cyfreithiol neu broffesiynol annibynnol os ydych chi’n ansicr ynghylch eich rhwymedigaethau.
Mae’r canllaw hwn wedi’i gynllunio ar gyfer sefydliadau ac ymarferwyr sy’n dymuno cynnal Asesiad o’r Effaith ar Iechyd o’u gwirfodd fel rhan o arfer da. Mae’r canllaw yn:
• Annog y defnydd rhagweithiol o Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd, gan ddilyn yr arfer gorau, i gryfhau’r broses o wneud penderfyniadau ac o ystyried anghydraddoldebau.
• Nid yw wedi’i gyfyngu i benderfyniadau strategol yn unig, mae’n addas ar gyfer ystod o benderfyniadau.
• Mae’n amlinellu’r broses o gynnal Asesiad o’r Effaith ar Iechyd ynghyd â dulliau hyblyg y gallwch eu haddasu i brosiectau, polisïau neu gynlluniau o unrhyw raddfa.
• Mae’n hyrwyddo dull cyfranogol trwy ymgysylltu â rhanddeiliaid i nodi ystod eang o effeithiau cadarnhaol a rhai anfwriadol negyddol.
Mae’r Canllaw Gwirfoddol yn disodli’r ddogfen flaenorol, sef: Asesu’r Effaith ar Iechyd: Canllaw Ymarferol, a gynhyrchwyd gan WHIASU yn 2012, ac mae’n amlinellu camau arferion gorau ar gyfer cynnal HIAs gwirfoddol.
Gellir defnyddio’r daflen cofnodi sgrinio ar Gam Sgrinio’r broses HIA i helpu i arwain a chofnodi’r trafodaethau. Dylid ei defnyddio ochr yn ochr â’r adnodd Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Ehangach Iechyd a Llesiant.
Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/
Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.
Dylid defnyddio’r adnodd hwn yn ystod cam Cwmpasu’r broses HIA. Darperir nodiadau canllaw ar ddiwedd yr adnodd hwn i gefnogi’r gwaith o gwblhau’r cam hwn. Yn ddelfrydol, dylai mwy nag un unigolyn gwblhau’r cam cwmpasu.
Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/
Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.
Dyma enghraifft o agenda i’w defnyddio wrth gynnal gweithdy cyfranogol ar gam Sgrinio neu ar gam Arfarnu’r HIA.
Gellir defnyddio’r templed hwn ar y Cam Arfarnu Tystiolaeth o’r broses HIA i helpu i gofnodi trafodaethau yn ystod gweithdy cyfranogol. Dylid defnyddio hwn ochr yn ochr â’r adnodd Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Ehangach Iechyd a Llesiant.
Cynlluniwyd y ddogfen hon i’w lawrlwytho i’ch cyfrifiadur. Bydd angen agor y ddogfen yn Adobe Acrobat neu Adobe Acrobat Reader y gellir ei lawrlwytho am ddim oddi ar https://get.adobe.com/uk/reader/
Sylwch, heb Acrobat, byddwch yn gallu gweld y ddogfen ond ni fyddwch yn gallu ychwanegu eich gwybodaeth eich hun na chadw’r ffeil.
Mae Platfform Datrysiadau Tegwch Iechyd Cymru (WHESP) wedi cyhoeddi Blog Sbotolau newydd sy’n archwilio sut y bydd Rheoliadau Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (Cymru) yn trawsnewid gwneud penderfyniadau strategol a chryfhau tegwch iechyd ledled Cymru.
Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi gweithio ar y cyd ag aelodau o Grŵp Llywio’r Cynllun Cyflenwi Llesiant Ariannol ar gyfer Cymru, gan gynnwys y Gwasanaeth Arian a Phensiynau a Llywodraeth Cymru, i nodi’r cysylltiadau rhwng arian a chanlyniadau iechyd yng Nghymru. Mae llesiant ariannol yn un o flociau adeiladu allweddol iechyd a llesiant pobl oherwydd y gall arwain at straen cronig sy’n niweidiol i’n hiechyd corfforol a meddyliol pan fydd pobl yn pryderu am arian. Yma rydym yn tynnu sylw at bwy sy’n cael eu heffeithio fwyaf gan y materion hyn a sut y gall dull iechyd y cyhoedd wella iechyd a llesiant ariannol hirdymor.
Cydnabyddir fwyfwy fod unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn heriau iechyd y cyhoedd. Nod yr adroddiad hwn yw cyflwyno unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru o safbwynt iechyd cyhoeddus. Mae wedi’i fwriadu ar gyfer gweithwyr proffesiynol, y rhai sy’n llunio polisïau ac unigolion eraill sy’n gweithio’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol ym maes cysylltiad cymdeithasol ac mae’n cynnwys data a thystiolaeth ar: gyffredinrwydd unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru a’r grwpiau poblogaeth yr effeithir arnynt fwyaf; ffactorau sy’n cynyddu’r risg o unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol; effeithiau ar iechyd a llesiant; tystiolaeth ar atebion; enghreifftiau o arfer da ledled Cymru; a meysydd allweddol i weithredu arnynt yn y dyfodol.
Mae Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus yn banel cynrychioliadol genedlaethol o drigolion Cymru a sefydlwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru i alluogi ymgysylltu rheolaidd â’r cyhoedd i lywio polisi ac arferion iechyd y cyhoedd. Mae’r panel wedi’i ddylunio i fod yn gynrychioliadol yn fras o boblogaeth Cymru yn ôl oedran, rhyw, amddifadedd, ethnigrwydd a bwrdd iechyd. Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau arolwg mis Hydref 2025 sy’n ymdrin â: Ffynonellau Gwybodaeth Iechyd, Polisi Iechyd, Iechyd a Llesiant ar ôl Beichiogrwydd, Rhagfarn ar sail Oedran ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.
Mae Cylchlythyr Iechyd Rhyngwladol y Ganolfan Ryngwladol Cydlynu Iechyd (CRCI) yn hyrwyddo ac yn rhannu newyddion, digwyddiadau a mentrau rhyngwladol gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt.
Cafodd y cylchlythyr ei dreialu ym mis Mai 2023, ac fe’i cyhoeddir yn chwarterol ers hynny.
Gweler y rhifyn diweddaraf yma.
Cynhaliwyd yr adroddiad Asesu’r Effaith ar Iechyd (AEI) hwn gan Dîm y Prosiect Sgrinio Canser yr Ysgyfaint, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o bob cwr o’r GIG, a gefnogwyd gan Uned Gymorth Asesu Effaith ar Iechyd Cymru (WHIASU), drwy hwyluso gweithdy cyfranogol AEI. Sefydlwyd tîm y prosiect ym mis Ebrill 2024 ac fe gafodd yr adroddiad terfynol ei gyhoeddi ym mis Medi 2025. Canolbwyntiodd yr AEI cyfranogol cyflym ar gasglu gwybodaeth a mewnwelediad rhanddeiliaid Cymru i’r cynlluniau arfaethedig i gyflwyno rhaglen sgrinio canser yr ysgyfaint genedlaethol o safbwynt defnyddwyr y gwasanaeth a’r rhai sy’n ymwneud â darparu’r gwasanaeth.
Mae’r adroddiad hwn yn rhoi cefndir i’r prosiect ac i’r AEI ei hun, cyn edrych ar y gweithdy AEI Cyfranogol a gynhaliwyd ym mis Hydref 2024 yn fanylach. Mae’n dangos pa grwpiau poblogaeth a nodwyd a’r penderfynyddion iechyd yn unigol, gan ddefnyddio rhestrau gwirio Grwpiau Poblogaeth a Phenderfynyddion Iechyd WHIASU. Mae’r adroddiad yn awgrymu y gallai’r Rhaglen Sgrinio Canser yr Ysgyfaint Genedlaethol fod o fudd mawr i boblogaeth Cymru, drwy nodi canserau’r ysgyfaint yn gynnar a thrwy hyrwyddo gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu mewn ffordd integredig. Yn ogystal â hyn, mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at y gwaith sy’n rhaid ei gwblhau i sicrhau bod rhaglen sgrinio hygyrch a theg yn cael ei chyflwyno.
Mae’r astudiaeth hon yn archwilio sut y defnyddiwyd Asesiad o’r Effaith ar Iechyd (AEI) i werthuso rhaglen beilot lleihau niwed arfaethedig yng Nghymru sy’n darparu dyfeisiau mewnanadlu mwy diogel (SIDs) i bobl sy’n ysmygu crac cocên, grŵp sy’n wynebu risgiau iechyd sylweddol ac sydd heb wasanaethau lleihau niwed wedi’u targedu. Drwy ymgysylltu â rhanddeiliaid, gan gynnwys pobl â phrofiad bywyd, nododd yr AEI fanteision posibl megis llai o risg o heintiau, defnydd mwy diogel o offer, ac ymgysylltu gwell â gwasanaethau, ochr yn ochr â heriau fel pwysau ar adnoddau a phroblemau mynediad.
At ei gilydd, mae’r canfyddiadau’n tynnu sylw at y ffaith y gallai peilot SID helpu i leihau anghydraddoldebau iechyd a stigma, gan ddangos gwerth AEI wrth lunio ymyriadau iechyd y cyhoedd cynhwysol, sy’n seiliedig ar dystiolaeth ac arwain gweithredu a gwerthuso yn y dyfodol.
Mae’r naratif arloesi cymdeithasol hwn yn cyflwyno sut y cydweithiodd y Tîm Atal Trais a’r Uned Gwyddor Ymddygiad ar ddatblygu cynllun gweithredu ar gyfer Fframwaith Cymru Heb Drais (2023). Drwy gymhwyso gwyddor ymddygiad—ac yn benodol y model COM-B—bu’r Tîm Atal Trais yn gweithio gyda gweithwyr proffesiynol ar draws sectorau i archwilio’r hyn sy’n cefnogi ac yn dylanwadu ar eu gallu i wreiddio naw egwyddor atal trais y fframwaith mewn ymarfer bob dydd.
Mae’r erthygl yn amlinellu mewnwelediadau allweddol i’r ymddygiadau, y rhwystrau a’r hwyluswyr a nodwyd gan ymarferwyr. Mae hefyd yn tynnu sylw at sut y gall deall galluogrwydd, cyfle a chymhelliant gryfhau mabwysiadu dull iechyd y cyhoedd ar draws sectorau. Mae hefyd yn myfyrio ar sut y gwnaeth y broses hon helpu’r Tîm Atal Trais i egluro ei rôl yng nghyd-destun y dirwedd atal ehangach yng Nghymru, gan gefnogi cydlynu a defnyddio adnoddau’n fwy effeithiol.